Obiegowa opinia

Panuje w Polsce wśród wszystkich warstw społecznych, od intelektualnych elit po pszczelarzy i domowych miodosytników, błędne przekonanie, że miód pitny jest jedynie polskim napojem. Znany tylko w Polsce, miałby być niemalże naszym godłem narodowym.

Najpierw mieli go sycić Słowianie i Piast Kołodziej, później pijali go Sarmaci ze swym najsłynniejszym przedstawicielem i orędownikiem miodu - Zagłobą. Niestety jest to jeden z tych mitów, które nie mają oparcia w rzeczywistości.

Od dawien dawna i właściwie wszędzie

W rzeczywistości miód pitny był najprawdopodobniej pierwszym napojem alkoholowym jaki w ogóle wyrabiał człowiek. To ponoć miodem pitnym miała być ambrozja pijana przez bogów na Olimpie. Miody robili Grecy i Rzymianie - pisał o nich Pliniusz, a najsłynniejsza książka kucharska Imperium Rzymskiego autorstwa Apiciusza zawierała już przepis na miód pitny.

Miody pitne znali też barbarzyńcy - mitologia germańska i skandynawska jest przepełniona wzmiankami o tym boskim napoju. Celtowie również nie gardzili miodami i potrafili je wytwarzać.

Innym przykładem jest słynna wzmianka z kroniki Thietmara - kiedy Bolesław Chrobry podpalił Magdeburg, mieszkańcy gasili płomienie miodem. Podobne sytuacje notują kroniki ruskie i czeskie.

We Francji i Anglii miód znano od setek lat - od pieśni Chaucera, po dwór Elżbiety I i czasy Szekspira. Przykłady można mnożyć w nieskończoność.

Nie tylko Europa...

Jeszcze w XIX wieku misjonarze podawali przepisy na miody pitne robione w Etiopii, a niektóre plemiona Ameryki Południowej do dziś odbywają co roku święta miodu, do których przygotowania trwają 3 miesiące.

Obecnie miody pitne wyrabia się w wielu krajach i niemal na wszystkich kontynentach. Miodosytnie istnieją we wszystkich prawie krajach europejskich, w Stanach Zjednoczonych, a ostatnio miodosytnie uruchomiono również w rosyjskim Petersburgu.

O ile można mówić o rosnącym zainteresowaniu na rynku światowym i choć miodosytnie istnieją w bardzo wielu krajach, to miody pitne są mimo to wciąż dość rzadkim produktem. Zainteresowanie przeszłością, historią, dawnymi tradycjami i obyczajami sprzyja jednak wyraźnie wzrostowi ich popularności.

W Polsce

Choć miody pitne są niezaprzeczalnie związane z polskim obyczajem i kulturą to - zgodnie z tym co napisano powyżej - nie można twierdzić, że to wyłącznie polski trunek. Swoista konkurencja miodosytni z innych krajów narzuca nam obecnie dbałość o jakość i o rozwój wiedzy praktycznej w tej dziedzinie.

Polski miód pitny ma wiele cech związanych z polską tradycja i sam w sobie jest nią przesiąknięty w ogromnym stopniu. Polskie miody zawsze wyróżniały się starością i długim okresem przechowywania. Tylko na polskich ziemiach fermentowano miody tak gęste i tak mocne. Jednocześnie duża ilość odmian miodów i wysoka ich jakość budziły nieodmiennie podziw obcokrajowców.

Inną charakterystyczną cechą polskiego miodosytnictwa był wyrób tych trunków w warunkach domowych.

Czym jest miód pitny

Błędem byłoby uznanie miodu pitnego za zwykły produkt fermentacji miodu z dodatkiem wody. Idąc tą drogą wino byłoby wyłącznie produktem prostej fermentacji soku winogronowego. Dlatego też - choć wyrób miodu pitnego jest o wiele łatwiejszy od wyrobu wina czy piwa i trzymanie się podstawowych wytycznych niemalże gwarantuje otrzymanie dobrego produktu końcowego - otrzymanie miodu wysokiej jakości wymaga wielu zabiegów i niemałej wiedzy.

Na jakość i właściwości miodu pitnego wpływa wybór i jakość miodu, a istnieje on w niezliczonych odmianach. Kolejne czynniki wpływające na jakość trunku to: jakość wody, długość warzenia brzeczki miodowej, ilość i moment ew. dodania przypraw, chmielu czy też soku owocowego.

Kluczowym momentem jest fermentacja - przeprowadzona w sposób racjonalny ma na celu otrzymanie równowagi między ilością alkoholu, cukrów i kwasowości w otrzymanym trunku.

Na sam koniec duże, wręcz fundamentalne znaczenie dla jakości miodu ma proces dojrzewania - można przeprowadzić go w beczkach, w kamionkach czy w naczyniach szklanych. Tu wiele zależy od okresu dojrzewania, sposobu wypalania i świeżości beczki.

Każde potknięcie się na którymś z etapów produkcji może okazać się powodem porażki.

Przepisy, receptury, autorzy...

Choć pierwszy przepis na miody robione na ziemiach polskich pochodzi z połowy XVI wieku, to jednak niewiele przepisów na miody pitne dochowało się do dzisiejszych czasów. Często niekompletne i rozproszone zebrał, zrekonstruował i ponownie opracował dr T. Ciesielski w latach 70. XIX wieku. Obecnie jego dzieło "Miodosytnictwo" jest najpełniejszą pozycją na ten temat w języku polskim. Wielokrotnie wznawiane i ostatnio wydawane w formie reprintów cieszy się nadal dużą popularnością.

Trzeba koniecznie podkreślić, że Ciesielski proponował dalsze eksperymentowanie i doświadczenia w dziedzinie miodosytnictwa. Był zwolennikiem rozwoju technologii wyrobu i podniesienia jakości polskich miodów.

Po 1945 roku na przepisach Ciesielskiego oparli się Jan Cieślak i Mieczysław Wojtacki - fragmenty ich książek są obecnie najlepszym źródłem wiadomości o miodach pitnych. Można powiedzieć, że posunęli się dalej ulepszając i starając się rozwinąć wiedzę przekazaną przez Ciesielskiego.

W domu też można

Wyrób miodów pitnych w warunkach domowych - tak głęboko zakorzeniony w polskiej tradycji - jest zajęciem dającym ogromnie wiele satysfakcji. Warto tutaj podkreślić, że względna łatwość procesu wytwarzania miodów pitnych sprawia, iż sporządzenie pierwszych miodów jest czynnością stosunkowo prostą.

W późniejszej fazie doskonalenia swych umiejętności dużą pomocą służą inni domowi producenci, którzy spotykają się razem i konfrontują swe opinie i spostrzeżenia. Umożliwia to dość szybkie pogłębienie wiedzy, tym bardziej, że w kręgach domowych miodosytników pojęcie "tajemniczej receptury" i tajemnicy produkcji właściwie nie istnieją, a każdy chętnie dzieli się swym doświadczeniem.

Na naszej stronie internetowej pod adresem forum miodosytników jest jedno zmiejsc takich spotkań domowych miodosytników.

W ten oto sposób domowy wyrób miodów pitnych łączy w sobie podtrzymywanie pięknej tradycji, osobistą satysfakcje, możliwość uzyskania trunków naprawdę wysokiej jakości po niskiej cenie z rozwojem i podtrzymywaniem więzów międzyludzkich.

Paweł Libera